Nederlandse Ambassade in Oslo, Noorwegen

Dodenherdenking 2016

Op 4 mei vond de jaarlijkse Dodenherdenking plaats bij de Nederlandse oorlogsgraven op Vestre Gravlund in Oslo. Zoals elk jaar waren er vele tientallen Nederlanders verzameld om alle Nederlandse oorlogsslachtoffers sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog te herdenken. Ambassadeur Bea ten Tusscher sprak de aanwezigen toe, waarna 2 minuten stilte volgde.

Het gesproken woord is geldend.

Good evening ladies and gentlemen, welcome to this evenings’ commemoration.  Ever since 1946 on the 4th of May, we commemorate all the Dutch men and women who lost their lives or were killed because of wars and peacekeeping operations, both military and civilian.  Tonight we look back and reflect.  Tomorrow, on the 5th of May we celebrate our liberation after World War 2 with festivities, concerts and sports events.

Before I proceed in Dutch, I would like to express my sincere appreciation to our English speaking friends for joining us this special evening. It means a lot to us that you show your solidarity and friendship by being here tonight.

Goedenavond dames en heren, jongens en meisjes, dank voor jullie komst vanavond. Het doet me goed dat we, ook dit jaar, samen met een groot aantal mensen, groot en klein, jong en oud, de doden herdenken. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog leven we in Nederland in vrede en vrijheid, maar toch gaat er geen dag voorbij zonder dat ergens in de wereld een oorlog woedt. Vanavond herdenken we alle Nederlandse slachtoffers van oorlog, burgers en militairen, mensen van vlees en bloed, die zijn omgekomen of vermoord. We bezinnen ons op de verschrikkingen van oorlog en geweld, zoals de Holocaust en de genocide op Roma en Sinti, onvrijheid, terreur, willekeur en het verzet daartegen. Morgen op 5 mei kunnen wij weer onze vrijheid vieren, maar laten we niet vergeten dat deze vrijheid, tot op de dag van vandaag helaas niet vanzelfsprekend is voor iedereen.

‘De vrijheid omarmd’ is de titel van de tekst die dit jaar het thema is van 4 en 5 mei, geschreven door Tamar de Waal, politiek filosoof en journalist. Zij schreef:

‘Als de vrijheid op de proef wordt gesteld moeten we haar steviger omarmen. Dat is niet altijd even makkelijk. De Duits-Nederlandse schrijver en psychiater Hans Keilson (1909-2011), die zijn beide ouders in Auschwitz verloor, zei over de verleiding de haat van de ander klakkeloos te beantwoorden. 'Voordat je het weet, ben je aan één kant van een gevecht gedrukt. Verruw je zoals je juist nooit wilde verruwen. Laat ook jij je haat de vrije teugel. En word je tenslotte gelijk aan wie eerst je agressor was. Sluipenderwijs ruil je humaniteit, pluralisme en eendracht in voor wraaklust, polarisatie en geweld. Deze gedachte van Keilson heeft nooit aan kracht ingeboet. . ‘

Vrij van Oorlog
Op 4 mei herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Ook staan we erbij stil dat sinds 1945 de wereld nog geen dag vrij is geweest van oorlog. Ook de bevrijding begon niet voor iedereen in ons Koninkrijk tegelijkertijd, op 5 mei. Zo was het einde van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië op 15 augustus 1945 bijvoorbeeld nog geen bevrijding. Twee dagen later begon de dekolonisatiestrijd van een land op zoek naar vrijheid.

Na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog besloot de internationale gemeenschap dat, zoals politiek denker Hannah Arendt (1906-1975) het zei, geen enkel mens meer verstoken mag blijven van ‘het recht om rechten te hebben’. Om dit idee juridische kracht te geven, werden na de Tweede Wereldoorlog de  fundamentele rechten van de mens vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in 1948, in het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens in 1950 en in het Vluchtelingenverdrag in 1951.
Als we om ons heen kijken dan zien we dat deze verdragen nog steeds belangrijk zijn. Ook vandaag hebben we te maken met wrede en autoritaire groepen die zich schuldig maken aan aanslagen, martelingen, slavernij en massamoord. Op dit moment zijn er zestig miljoen mensen op de vlucht voor geweld, vervolging en oorlog. Van hen is de helft onder de achttien jaar.

Hannah Arendt, die zelf vanwege haar Joodse achtergrond in 1941 uit Europa naar Amerika vluchtte, heeft vluchtelingen omschreven als personen die een eigen plaats in de wereld zijn verloren, niet langer beschermd worden door de wet en zijn ontdaan van al hun rechten. De bescherming van vluchtelingen werd daarom na de Tweede Wereldoorlog een belangrijk politiek grondbeginsel.

Voor iedereen en altijd
Toch zeggen mensen dat dit grondbeginsel niet volledig hoeft te gelden voor de ontheemden van vandaag, ondanks de overeenkomsten met de vluchtelingen van zeventig jaar geleden. Sommigen zeggen dat ‘de wereld veranderd is’ of dat het ‘een oud verdrag betreft’. Anderen zeggen dat tussen de vluchtelingen misschien vijanden zitten en dat de grenzen volledig dicht moeten. Dit is een discussie voor de politiek in Nederland en Europa maar het vergt ook persoonlijke stellingname van ons allemaal.
Sommmige verdragen zijn gemaakt zonder tijdshorizon. Simpelweg omdat we willen dat bepaalde gebeurtenissen uit het verleden zich niet mogen herhalen. Want we mogen nooit vergeten dat in 1939 de boot St. Louis uit Hamburg vertrok met aan boord bijna duizend Joodse opvarenden. Zij zochten naar een land dat hen asiel en een toekomst wilde geven, buiten het bereik van het naziregime. Cuba weigerde hen, Amerika ook, en daarna Canada, Paraguay, Colombia en Argentinië. Het schip keerde uiteindelijk noodgedwongen terug naar Europese bodem. Na de oorlog bleek dat van de teruggekeerde passagiers minstens tweehonderdvijftig waren omgekomen of vermoord in een concentratie- of vernietigingskamp.

Dit moet nooit kunnen gebeuren. Toen niet, nu niet. Daarom kunnen de rechten van de mens niet verouderd zijn. Ze zijn universeel. Ze gelden voor iedereen en altijd. Het zijn onze morele kernwaarden. Het enige dat wellicht in de wereld is veranderd, is dat onze herinneringen aan deze historische les beginnen te vervagen.

Dit betekent niet dat het opnemen van vele vluchtelingen altijd eenvoudig is. Het kan soms zelfs beangstigend zijn. Maar die angst ontslaat ons niet van de menselijke opdracht te blijven zorgen voor elkaar. Wie zijn principes meteen inruilt als ze daadwerkelijk worden getest, heeft ze nooit gehad.

In plaats daarvan moeten we steeds opnieuw nadenken over de wijze waarop de vrijheid zo goed mogelijk beschermd wordt. Elk jaar weer. Elke dag weer. Het behoud van onze vrijheid ligt in het afwijzen van haat en in een rotsvaste toewijding aan de principes van onze democratische rechtsstaat. Als de vrijheid op de proef wordt gesteld moeten we haar nog steviger omarmen.’

Dames en heren, jongens en meisjes, laten we dat met zijn allen doen. onze vrijheid verdient dat.


Dank u voor uw aandacht.